Edisyon hakkında SSS

Updated: Dec 11, 2020

Edisyonlu Sanat Eserleri Hakkında Sık Sorulan Sorular


Spot: Hem izleyici hem de alıcı için kafa karıştırabilen bir kavram olan edisyonlu sanat eserleri hakkında bilinmesi gereken temel konular.


Bazen sergilenen bir eserin köşesinde yazılı olan 5/60 veya künyesinde yer alan 3+1 gibi ibareler o eserin edisyonlu olduğunu ifade ediyor. Hem izleyici hem alıcı olarak edisyon kafa karıştırıcı bir kavram olabiliyor, buradan hareketle bu yazıda edisyonlu sanat eserleri hakkında bilinmesi gereken temel konulara bir bakalım.


Edisyonlu sanat eseri nedir?


Tate Müzesi’nin sanat terimleri sözlüğünde ‘edisyonlu sanat eseri’ bir asıl eserin kopyalanmış veya birebir yeniden üretilmiş versiyonu olarak bahsediliyor. Eserin edisyonlarının üretilmesi için ilk adım edisyon sayısını ve boyutunu belirlemek oluyor. Limited edition ve Open edition kavramları eserin sınırlı veya sınırsız sayıda basılması iznini ifade ediyor. Edisyon sayısına ve boyutuna karar vermek ise sanatçı ve eserin satış ya da temsil hakkına sahip galeri gibi ikinci bir kurumun görevi.


Edisyon sayısına ek olarak bir de asıl eser yani ‘artist proof’ denilen sanatçı kopyası oluyor. Örneğin bir fotoğrafın üç adet edisyonu bulunuyorsa bu 2+1 olarak ifade ediliyor, +1 ibaresi sanatçıya ait kopyayı işaret ediyor.


Hangi tür eserlerin edisyonu yapılabilir?


Sıklıkla baskı, poster, fotoğraf gibi eserlerin edisyonlarını görüyoruz fakat, video, fotoğraf kitabı ve heykel gibi medyumlarda çalışmaların da edisyonları yapılabilir.


Edisyon bir kopya veya replika olarak tanımlanıyorsa bu, eser orjinal değil demek mi?


Eserin edisyonunun yapılması eserin biricik (unik, tek, orijinal) olma halini ortadan kaldırıyor fakat bu sanatçının izni ve denetiminde yapılıyor. Üstelik eser sanatçının imzası veya orjinallik sertifikası ile alıcıya teslim ediliyor. Örneğin Marcel Duchamp’ın 1917 yılında pazardan aldığı bir pisuvara R. Mutt imzasını atıp sergilediği, ünlü Pisuvar (Fountain) eserinin Tate Müzesi koleksiyonunda bulunan versiyonu bir replika. Bir replikanın dünyanın önde gelen müzelerinden birinin koleksiyonunda bulunması kulağa garip gelse de bunu meşru kılan bir detay var: o da sanatçının hem eser üzerindeki hem de eserin durduğu bakır kaideye kazınmış olan imzası.


Neden edisyon tercih etmeliyim?


Eserin biricik olması, onun piyasadaki fiyatının belirlenmesini etkiliyor. Bu yüzden örneğin hayatını kaybetmiş bir ressamın, yani yeni eser yaratmayacağı kesinleşmiş bir ressamın, eserleri müzayedelerde milyonlarca dolarları bulan satış rakamlarına ulaşabiliyor. Bu durumda edisyonlu eserlerin edisyonu bulunmayan eserlere kıyasla görece daha uygun fiyatlı olduğunu söylemek mümkün. Son yıllarda, gelir düzeyi artan üst orta sınıfı, sıklıkla beyaz yakalıları, hedef alan edisyonlu eserlere odaklanan projeler gerçekleştiriliyor ve bu projeler ‘ulaşılabilirlik’ yönü öne çıkarılarak pazarlanıyor. Seri üretim dekoratif objeleri bugün bir çok ev dekorasyon mağazasında bulmak mümkün fakat edisyon kavramı bazen neredeyse aynı fiyatlara, anlam, yaratıcılık ve teknik bilgi içeren, bir noktada kendi ruhu olan bir eser alma olanağı yaratıyor.


Öte yandan edisyonlu eserler de orjinallik sertifikasına sahip olduklarından, aynı başka bir eser gibi yeniden satışa çıkarılabiliyor veya sergilenmek üzere müze gibi kurumlara kısa veya uzun süreli ödünç olarak verilebiliyor.


Alıcı olarak edisyonlu eser alırken nelere dikkat etmeliyim?


Öncelikle sertifika ve imzaya dikkat edilmeli. Bunun haricinde satıcı kurumun, kaç edisyon olduğu, kimlere satıldığı gibi bilgilerin kayıtlarını tutmuş olması eserin yeniden satışı halinde fiyat belirlenmesi açısından önemli bir konu. Alıcı bunu aldığı kurumdan talep etmeli ve bu konuda şeffaflık talep etmeli.


Diğer olası riskler neler olabilir?


Eğer söz konusu eser bir baskı ise, baskının hangi matbaada yapıldığı önemli olabilir. Bu, basımı yapan matbaanın eseri daha sonra izinsiz olarak yeniden basma, dağıtma ve satma riskini içerir. Alıcıdan bağımsız olarak, sanatçı veya kurumun iletişimde olduğu basım evi ile karşılıklı güvene dayalı bir ilişki olması gerekir. Ancak elbette alıcı bunları kontrol edemeyeceğinden, mağdur olmamak adına güvendiği kurumlardan alım yapması faydalı olacaktır.


Bunun haricinde eserin edisyonu üretilirken kullanılan materyallerin kalitesi, kurum veya sanat danışmanı gibi tecrübesine güvenebileceğiniz bir diğer kişi ile iletişim halinde incelenmeli. Eserin, güneş ışığında bırakılarak rengi solmuş veya baskı makinesinin temizliğine dikkat edilmeden basılmış, lekelenmiş, materyali yıpranmış, yırtılmış olması her zaman olası bir durum. Dolayısıyla alım yapılmadan önce kontrol edilmeli. Online alımlarda ise güvenilir kurumlardan alışveriş yapmak, eser teslimi sırasında teslimatı yapan kişinin gözetiminde kontrol etmek ve eser kondüsyonunda bir sorun bulunmadığına dair yazılı teyit vermek riskleri azaltmada faydalı olacaktır.


15 views0 comments

Recent Posts

See All